Fotoğraf: Sarah Krulwich/New York Times
New York’ta yaşıyorsanız, arkadaşlarınızın, çalıştıkları inşaat firmaları ile ilgili şikayetlerini sürekli olarak dinlersiniz. Fakat bu ilginç iddiaların kaç tanesi doğrudur?
Richard Nelson tarafından Playwrights Horizons’ta geçtiğimiz günlede sahnelenmeye başlayan tiyatro oyunu “Frank’in Evi”, itibarlı mimar Frank Lloyd Wright’ın tasarladığı evlerden birisini berbat ettiğini söylediği bir inşaat firması hakkındaki yakınmalarını ele alıyor. Nelson’un dopdolu geçen oyununun yarım saati boyunca, Wright inşaatçıyı sürekli suçlarken, bir diğer itibarlı mimar ve Wright’ın akıl hocası Louis Sullivan, yorgun görünüyor. Bazen Sullivan, Wright’ın uzun ve sıkıcı konuşmalarını keserek, biraz daha anlayışlı olması yönünde tavsiyelerde bulunuyor. Bu can sıkıcı konuşmalar, Nelson’un kasvetli dramının en dip noktası. Bununla birlikte, dikkatsizce inşa edilmiş olduğu söylenen yapıda çok az şey akılda kalıyor.
Nelson’un kariyerinin en zayıf döneminde yolunu kestiği dahi/işe yaramaz mimarı Peter Weller canlandırdı. Sene 1923 ve Wright, Kaliforniya’ya kaderini yenip tekrar eski gücüne kavuşmayı umut ederek ve bir iki küçük çaplı iş de alarak taşınmış. Burada, yıllar önce anneleri ile ayrıldığında terk ettiği ve artık yetişkin olan çocukları Catherine (Maggie Siff) ve Lloyd (Jay Whittaker) ile yeniden biraraya gelmiş.
O zamanki arkadaşı, Miriam Noel (Mary Beth Fisher), evlenmek isteyen fakat bunu söyleyemeyen, sürekli içki içen hafif kaçık bir kadın. Bu parçalanmış gerilimli ailenin bir tarafında da, aşığının ölümü ile kendini içkiye vermiş ve himayesine aldığı adamın işlerinden bir kısmını almayı umut eden Sullivan yer alıyor.
Wright’ın idealist genç bir öğretmen olan Helen Girvin (Holley Fain) ile birlikte bir okul binası üzerinde çalıştığı bir dönemi konu alan senaryo Hollywood’dan temellenmiş, eski yaraları saran ve karakterlerinde yarı yarıya Çehov kokan bir yapıya sahip. Nelson’un karakterine bakış açısı, ona büyük bir sanatçı olarak biçilen değerin insani özelliklerine aynı derecede yansımadığını gösteren senaryoya uygun. Wright, elinde eskiz defteri, çizim yaparken sorulan soruya verdiği cevapla da bunu ortaya koyuyor. O sırada, karşısında oturan ve hayranlıkla kendisini izleyen genç ve güzel Helen’i mi resmettiğini soranlara “Ben insanlarla iyi değilimdir. Bir bina çiziyorum.” diye cevap veriyor.
Oyunun büyük bir bölümü aralıksız olarak, Wright’ın sözde sevdiği kişilerden kibirlice ayrılmasını anlatıyor. Yumuşak bir karakteri olan oğlu Lloyd'u sürekli küçümserken, Catherine’in aşırı sevgi ile terk edilmişliğin verdiği huysuz tavırlarının yarattığı tuhaf iniş çıkışlarına karşı kayıtsız kalıyor.
Miriam’ın sürekli olarak rüzgar gibi gelip geçen nevrozları ve isterisi sonucu, çift sürekli olarak tartışıyordu. Yalnızca iş arkadaşı Sullivan, Wright’ın anlayışlı tarafının biraz açığa çıkmasını sağlıyordu. Buna rağmen ona bir iş vermedi.
Weller’ın soğuk ve otoriter performansı, Nelson’un Wright hakkındaki, kalbinin tamamını işine adayan ve ailesine hiç sevgi vermeyen adam düşüncesini gözler önüne başarılı bir şekilde seriyor. Ne yazık ki, Weller, Wright’ın mimarinin ahlaksal amacı ve güzellik konusunda ahkam kesitiği sahnelerde, süslü ve genel bir konuşma yapıyor hissi veriyor ve sahnenin yeterince hissedilmemesine neden oluyor.
“Güzel çocuğum.”diyor Lloyd’a. “Bu sadece dekorasyon değil, boyanmış bir yüz. Bu hayatımız ve ölümümüz. Sebebimiz. Anlamımız. İnsan olarak ne olduğumuz.”
Oyundaki diğer roller daha az ödüllendirilmiş. Bu nedenle de oyuncuları performanslarının boyutu hakkında eleştirmek adil olmaz. Oyunun sonbaharda ilk kez sahne aldığı Şikago’daki Goodman Tiyatrosu’nun saygıdeğer sanat yönetmeni Robert Falls’ı da zayıf sahne için eleştirmek doğru olmaz. Suratsız, tematik ve öyküsel şekillenmeden yoksun bir oyunda daha fazlası da yapılamazdı. Bununla birlikte, Wright’ın sanatının yalnızca oyunda konuşulmasının yanında, sahnenin de destekleyici görsel kanıta dönüştürülmesi güzel olurdu.
Tiyatro oyununda slayt gösterisi hayati bir çıkış yolu olmamakla birlikte, Wright’ın ustalıklı mimarlık arşivinin bazı görsellerinin gösterilmesi, Nelson’un sıkıntılı kurgulanmış oyununda bize küçük ve estetik bir ödül olabilirdi.
